PFAS-kaart Nederland: zo controleer je PFAS en drinkwater in jouw omgeving

Bijgewerkt op 23 september 2026. Wie zoekt naar een “PFAS-kaart Nederland” wil meestal één concreet antwoord: hoeveel PFAS zit er in mijn omgeving en wat betekent dat voor mijn kraanwater? In de praktijk bestaat er geen enkele officiële kaart die per woonadres de actuele PFAS-concentratie in kraanwater toont. Je hebt verschillende bronnen nodig: een kaart met PFAS-metingen in bodem, een kaart met de bron van het drinkwater, een kaart met het verantwoordelijke drinkwaterbedrijf en vervolgens de meetrapporten van dat bedrijf.

Dat onderscheid is belangrijk. Een gekleurde stip op een bodemkaart zegt niet automatisch iets over het water dat uit jouw kraan komt. Drinkwaterbedrijven zuiveren hun bronwater, meten het geleverde water en moeten voldoen aan wettelijke kwaliteitseisen. De praktische aanpak hieronder helpt je om de beschikbare informatie in de juiste volgorde te controleren.

Snel overzicht: welke kaart of bron gebruik je waarvoor?

1. Begin met de officiële PFAS-kaart, maar lees de legenda goed

De Atlas Leefomgeving heeft een kaart met PFAS-meetlocaties en achtergrondwaarden in landbodem. Deze kaart toont locaties die door het RIVM zijn bemonsterd en gegevens die door derden met het RIVM zijn gedeeld. Per locatie kunnen meetwaarden van verschillende PFAS-stoffen beschikbaar zijn.

Gebruik deze kaart vooral als antwoord op de vraag: “Wat is er in de bodem rond deze plek gemeten?” Zie de kaart niet als een drinkwaterkaart. Een bodemmeting is een momentopname op een specifieke locatie en zegt niet rechtstreeks hoeveel PFAS in het afgewerkte kraanwater zit. Ook betekent het ontbreken van een meetpunt niet dat er geen PFAS aanwezig is; het kan eenvoudig betekenen dat daar geen meting in deze dataset staat.

Handige controle bij een meetpunt

• Controleer welk materiaal is onderzocht: bodem, grondwater, oppervlaktewater of drinkwater.
• Noteer de datum van bemonstering en de eenheid, meestal nanogram per liter voor water of microgram per kilogram voor grond.
• Kijk welke afzonderlijke PFAS zijn gemeten; “PFAS totaal” kan per onderzoek anders zijn samengesteld.
• Vergelijk alleen waarden die met een vergelijkbare methode en voor hetzelfde medium zijn bepaald.

2. Controleer waar jouw drinkwater vandaan komt

De volgende stap is de kaart Bron van het drinkwater van de Atlas Leefomgeving. De kaart is in 2026 bijgewerkt en is door het RIVM gemaakt met gegevens van de drinkwaterbedrijven. Je kunt inzoomen op jouw omgeving en zien of het drinkwater vooral afkomstig is uit grondwater, rivierwater of oevergrondwater.

Dit helpt bij de interpretatie van PFAS. Het RIVM meldt dat drinkwater dat uit grondwater wordt gemaakt gemiddeld minder PFAS bevat dan drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt gemaakt. Dat is geen beoordeling van jouw individuele kraan en ook geen reden om oppervlaktewatergebieden als “onveilig” te bestempelen. De bron wordt immers eerst gezuiverd voordat het water als drinkwater wordt geleverd.

Volgens het RIVM-dossier over PFAS in drinkwater komt ongeveer 60 procent van het Nederlandse drinkwater uit grondwater. Het RIVM benadrukt tegelijk dat kraanwater in Nederland verantwoord kan worden gedronken.

3. Zoek daarna jouw drinkwaterbedrijf en de echte meetresultaten

Wil je weten wat er daadwerkelijk in geleverd drinkwater is gemeten, zoek dan eerst jouw leverancier via de kaart Drinkwaterbedrijven. Nederland heeft tien drinkwaterbedrijven met eigen leveringsgebieden.

Ga daarna naar de officiële website van dat bedrijf en zoek op termen als “PFAS”, “waterkwaliteit”, “meetgegevens” of “kwaliteitsrapportage”. De presentatie verschilt per bedrijf. Sommige bedrijven publiceren aparte PFAS-overzichten per productielocatie of per kwartaal. Zo publiceert Dunea PFAS-meetgegevens met bron- en drinkwaterwaarden, en publiceert Evides PFAS-resultaten per bron en productielocatie.

Twee waarden die je niet door elkaar moet halen

Deze twee getallen zijn dus niet rechtstreeks hetzelfde. De wettelijke 100 ng/L is een som van 20 geselecteerde PFAS-concentraties. De 4,4 ng PEQ/L gebruikt de RPF-methode, waarbij PFAS verschillend worden gewogen op basis van hun relatieve potentie. Het RIVM legt de praktische toetsing uit in de werkwijze voor PFAS in drinkwatermonsters.

Voor wie zelf professionele meetgegevens moet omrekenen, heeft het RIVM sinds juni 2026 de RIVM PEQ Tool V5. Het RIVM waarschuwt dat deze tool in Microsoft 365 Excel moet worden gebruikt; oudere Excel-versies kunnen onjuiste uitkomsten geven. Voor een gewone consument is de gepubliceerde rapportage van het drinkwaterbedrijf meestal praktischer dan zelf rekenen.

4. Trek pas daarna een conclusie voor jouw situatie

Een betrouwbare controle combineert dus meerdere lagen informatie. Gebruik onderstaande checklist voordat je een meetwaarde als “hoog” of “laag” bestempelt.

• Locatie: hoort het meetpunt werkelijk bij jouw woonomgeving of productielocatie?
• Medium: gaat het om bodem, grondwater, rivierwater, ruw water of afgewerkt drinkwater?
• Datum: gebruik bij voorkeur de nieuwste beschikbare rapportage en let op seizoens- of kwartaalverschillen.
• Eenheid: vergelijk ng/L niet met µg/L zonder omrekening; 1 µg/L is 1000 ng/L.
• Methode: is het een gewone som van concentraties of een gewogen som in PFOA-equivalenten?
• Referentiewaarde: vergelijk een meetwaarde alleen met een norm of richtwaarde die voor hetzelfde type meting bedoeld is.

Wat zegt de overheid nu over kraanwater en PFAS?

De actuele boodschap van het RIVM en de Rijksoverheid is dat Nederlands kraanwater kleine hoeveelheden PFAS kan bevatten, maar dat je het kraanwater kunt blijven drinken. Het RIVM berekende eerder dat de gemiddelde blootstelling via alleen drinkwater onder de gezondheidskundige grenswaarde ligt. Voedsel en drinkwater samen kunnen die grenswaarde gemiddeld wel overschrijden, waardoor het RIVM adviseert de totale PFAS-blootstelling verder terug te dringen.

De Rijksoverheid geeft dezelfde praktische boodschap op de pagina “Zitten er PFAS in het drinkwater?”: de gemeten hoeveelheden zijn klein en kraanwater kan gewoon worden gedronken. Koken verwijdert PFAS niet uit water; het RIVM noemt koken daarom geen maatregel om de PFAS-concentratie te verlagen.

Als algemene kwaliteitscontext meldde de Inspectie Leefomgeving en Transport in haar jaarrapport Drinkwaterkwaliteit 2024 dat 99,84 procent van de metingen binnen het wettelijke meetprogramma aan de gestelde normen voldeed. Dat cijfer gaat over het totale wettelijke meetprogramma en mag niet worden gelezen als een afzonderlijk PFAS-percentage.

Actueel in september 2026: extra aandacht voor TFA

Op 11 september 2026 waarschuwde de Inspectie Leefomgeving en Transport voor de langetermijnrisico’s van trifluorazijnzuur (TFA), een kleine PFAS, voor grondwater, oppervlaktewater en drinkwater. Volgens de ILT komt door het gebruik van PFAS-pesticiden jaarlijks ten minste 21.000 kilo TFA vrij. De hoeveelheid gebruikte PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen steeg volgens de inspectie van ongeveer 250.000 kilo in 2022 naar 465.000 kilo in 2024.

Die waarschuwing gaat vooral over de bescherming van toekomstige drinkwaterbronnen en de noodzaak om emissies terug te dringen. Het is geen landelijk kook- of niet-drinkenadvies. De volledige toelichting staat in het ILT-bericht over TFA en drinkwaterkwaliteit.

Een tweede recente ontwikkeling is dat het RIVM in juni 2026 berekende dat aanvullende zuivering van Rijn- en Maaswater nog tientallen jaren nodig kan blijven, zelfs bij een Europees PFAS-verbod. De reden is dat PFAS zeer persistent zijn en al breed in het watersysteem aanwezig zijn. Zie het RIVM-onderzoek naar PFAS in Rijn en Maas.

Wat als je een eigen waterput of eigen winning gebruikt?

Gebruik je geen regulier drinkwaterbedrijf maar een eigen bron of put, dan is de standaardkaart van het drinkwaterbedrijf niet voldoende. Het RIVM benadrukt dat de eigenaar van een eigen winning verantwoordelijk is voor het systeem en dat verontreiniging van bron tot kraan kan optreden. Bekijk daarom de officiële informatie over eigen drinkwaterwinningen en beoordeel bron, omgeving, zuivering en meetprogramma afzonderlijk.

Bij een concrete lokale verontreiniging, een eigen put in de buurt van een bekende bronlocatie of een afwijkende laboratoriumuitslag is een algemene online kaart niet genoeg. Neem dan contact op met de betrokken provincie, omgevingsdienst, drinkwaterbedrijf of GGD Milieu & Gezondheid en gebruik een geaccrediteerd laboratorium als gerichte bemonstering nodig is.

Samengevat: zo controleer je PFAS rond jouw adres

1. Bekijk de PFAS-metingen in de Atlas Leefomgeving en controleer welk soort monster je ziet.
2. Open de kaart Bron van het drinkwater en bepaal of jouw regio vooral grondwater, rivierwater of oevergrondwater gebruikt.
3. Zoek via de kaart Drinkwaterbedrijven welke leverancier jouw adres bedient.
4. Open de actuele waterkwaliteits- of PFAS-rapportage van die leverancier.
5. Controleer datum, eenheid, PFAS-stoffen en beoordelingsmethode.
6. Vergelijk de uitkomst met de juiste wettelijke norm of RIVM-richtwaarde en vermijd een directe vergelijking tussen onvergelijkbare grootheden.

De belangrijkste valkuil is dus simpel: een PFAS-kaart van bodem of oppervlaktewater is niet hetzelfde als een kaart van kraanwater. Door eerst het type meting, daarna de drinkwaterbron en vervolgens de rapportage van jouw drinkwaterbedrijf te controleren, krijg je een veel betrouwbaarder beeld van wat de beschikbare gegevens voor jouw omgeving betekenen.